بیان اجمالی مساله

نگرش به سياست‌گذاري و طراحي سازوکار آن در آستان قدس رضوي موضوع جديدي نيست و حداقل در دو دوره از ادوار مديريتي گذشته، تلاش‌هاي ارزشمندي صورت گرفته که منجر به تدوين دو سند به‌شرح زير شده است:

 

الف - برنامه راهبردی (سال 1391)

اين برنامه به‌صورت يک پروژه تفصيلي در فروردين ماه 1383 آغاز شد و برونداد آن، سندي 2700 صفحه‌اي‌ بود که در قالب مجموعه‌اي 8 جلدي با عنوان «مستندات برنامه‌ريزي راهبردي آستان قدس رضوي» در سال1389 منتشر گرديد. اين سند حاوي بخش‌هاي زير است:

  • محورهاي اصلي ( 5 محور)؛

  • چشم انداز؛

  • رسالت؛

  • ارزش‌هاي سازماني (12 ارزش)؛

  • تجزيه و تحليل محيطي (70 عامل محيطي، 9 ماتريس IE و 53 ماتريس SWOT)؛ 

  • ويژگي‌هاي چشم‌انداز (27 ويژگي)؛

  • اهداف راهبردي در محورهاي پنجگانه چشم‌انداز (40 هدف)؛

  • تعريف عملياتي مفاهيم اصلي اهداف راهبردي (86 شناسنامه)؛

  • راهبردها در محورهاي پنجگانه چشم‌انداز (127 راهبرد)؛

  • الزامات برنامه راهبردي (345 الزام)؛

  • برنامه‌هاي راهبردهاي محورهاي پنجگانه چشم‌انداز (134 برنامه)؛

  • مشخصات برنامه‌هاي راهبردي (134 شناسنامه)؛

  • و گانت چارت اجمالي برنامه‌ها (5 نمودار).

 

ب – تدوین سیاست‌های کلان آستان قدس رضوی (سال 1396)

پس از ارتحال توليت آستان قدس رضوي، «مرحوم حجت‌الاسلام و المسلمين عباس واعظ طبسي»، رهبر معظم انقلاب، در 17 اسفندماه 1394، در حکم انتصاب توليت جديد، «حجت‌الاسلام و المسلمين ابراهيم رئيسي»، محورهاي 
هفت‌گانه‌اي را به‌عنوان جهت‌گيري‌هاي اصلي آستان قدس رضوي ابلاغ فرمودند. اين حکم که به «منشور هفتگانه» معروف است، افق‌ها و مأموريت‌هاي جديدي را پيش روي اين آستان نهاد؛ خدمت به زائران و مجاوران به ويژه ضعفا و نيازمندان، بيشترين بهره‌گيري از ظرفيت‌هاي فرهنگي ... و نگهداري گنجينه منحصربه‌فرد بناها و فضاها، برخي از فرازهاي اين منشور راهبردي هستند.
براي نيل به وضعيت مطلوب و تحقق مفاد منشور هفتگانه، تدوين سند سياست‌هاي کلان آستان قدس رضوي در سال 1395 آغاز شد و درنهايت، 30 سياست‌ اصلي، 175 عامل حياتي موفقيت (CSF) و 485 شاخص کليدي عملکرد (KPI) طراحي و به زيرمجموعه‌ها ابلاغ گرديد. 
ازجمله اقداماتي که به‌منظور پياده‌سازي اين سياست‌ به اجرا درآمد عبارت بودند از:

  • طراحي الگو براي جاري‌سازي سياست‌ها؛

  • بررسي عوامل حياتي و شاخص‌ها در کارگروه‌هاي تخصصي و کميته تلفيق؛

  • تصويب عوامل حياتي و شاخص‌ها در شوراي برنامه‌ريزي.

پس از آن، حسب تأکيدات توليت وقت، بودجه سال 1396 براساس سياست‌ها و شاخص‌هاي مصوب، تدوين گرديد که مبتني بر آن، لايحه بودجه سال 96 در قالب 237 برنامه به تصويب رسيد و به حوزه‌هاي سازماني ابلاغ گرديد. همچنين شاخص‌هاي خاص و مرتبط با هريک از حوزه‌ها، بر اساس وظايف و مأموريت آنان، احصاء و به حوزه‌ها ابلاغ شد.
ساختار سند تدوين شده در اين دوره، حاوي مؤلفه‌هاي زير است:

  •  اهداف آستان قدس رضوي ( 6 هدف)؛

  •  گزاره‌هاي کلان / چشم‌انداز؛

  •  سياست‌هاي عمومي ( 3 سياست)؛

  •  سياست‌هاي بخشي ( 27 سياست)؛

  •  عوامل حياتي موفقيت (CSF) (175 عامل)؛

  •  شاخص‌هاي کليدي عملکرد (KPI) (485 شاخص). 

 

پ. دوره جاری؛ بازبینی و تکمیل اسناد راهبردی آستان قدس رضوی (سال 1399)

گذشت زمان –بيش از10 سال از تدوين سند اول و 3سال از سند دوم- و ابلاغ ماموريت‌هاي جديد نسبت به اين دو سند و همچنين ضرورت ساماندهي برخي از موازي‌کاري‌ها، بازبيني جهت‌گيري‌ها و سياست‌هاي کلان آستان قدس رضوي را ضروري مي نمود. بدين منظور و با دستور توليت محترم، اداره کل بررسي و نظارت راهبردي، موظف به پيگيري و انجام اين مهم گرديد. با توسل به امام علي بن موسي الرضا عليه آلاف التحيه و الثناء و بهره‌مندي از توان اساتيد، کارشناسان خبره کشوري، مديران باتجربه و کارشناسان خبره آستان قدس رضوي، بروزرساني و بازطراحي وضعيت مطلوب در قالب سند سياست‌هاي اين آستان مقدس، با رويکردهاي زير آغاز شد:
 بهره‌گيري کامل از نقاط قوت اسناد راهبردي سابق در بروزرساني يا بازطراحي فرآيندها باتوجه به مأموريت‌ها و شرايط محيطي و مسائل جديد؛
 ساماندهي فعاليت‌هاي موازي واحد‌هاي تخصصي و مسائل فعلي آستان با نگاهي آينده‌پژوهانه.
 پرهيز از تدوين مدل علمي جديد و يا انجام پژوهش‌هاي مبنايي موشکافانه يا راهبردنگاري تفصيلي و ... (عليرغم اذعان به سودمندي آنها) به‌دليل زمان‌بري اين روش‌ها1؛

 

 

 

 

پانویس:

1. کارویژ ه های مطالعاتی نظیر رصد محیط، آیند پژوهی و.. به عنوان یک وظیفه جاری و مستمر در فرایند بازبینی و بروزرسانی دوره ای این اسناد در دستورکارا داره کل بررسی و نظارت راهبردی قرار دارد.